Piotr Gołdyn

Zachowek: co to jest, komu przysługuje i jak go obliczyć?

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Spadkodawca korzysta z pełnej swobody dysponowania swym majątkiem zarówno za życia, jak i na wypadek śmierci, co może niejednokrotnie prowadzić do pokrzywdzenia najbliższych mu osób. Zachowek jest instytucją prawną mającą na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny spadkodawcy, opierająca się na prawie do uzyskania przez te osoby pewnych korzyści z jego majątku, nawet w sytuacji, gdy spadkodawca pominął je w testamencie. W niniejszym artykule dowiesz się, czym jest zachowek, kto może go żądać i jak go obliczyć.

Przeczytaj także: Stwierdzenie nabycia spadku a dział spadku: Co musisz wiedzieć?

Co to jest zachowek?

Roszczenie o zachowek ma na celu zapewnienie określonym osobom minimalnego udziału w majątku spadkowym po zmarłym. Na mocy art. 991 Kodeksu cywilnego (dalej jako „k.c.”), uprawnieni do zachowku mogą żądać pewnej rekompensaty finansowej w sytuacji, gdy nie otrzymali należnej im korzyści ze spadku.

Zachowek to ważne zabezpieczenie osób najbliższych spadkodawcy, które w założeniu ustawodawcy ma równoważyć interesy spadkobierców ustawowych i testamentowych.

Przeczytaj także: Dziedziczenie ustawowe czy testament? Przewodnik po dziedziczeniu

Komu przysługuje zachowek?

Zachowek przysługuje:

  • zstępnym spadkodawcy, czyli dzieciom, wnukom i dalszym potomkom,
  • małżonkowi zmarłego,
  • rodzicom spadkodawcy.

Roszczenie z tytułu zachowku przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli dziedziczyłaby z ustawy po danym spadkodawcy. Oznacza to konieczność odwołania się do art. 931 i nast. k.c. w celu ustalenia kręgu spadkobierców ustawowych.

Zachowek wynosi zazwyczaj połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu w przypadku dziedziczenia ustawowego. W przypadku małoletnich lub osób trwale niezdolnych do pracy wynosi on dwie trzecie.

Komu zachowek nie przysługuje?

Ważnym zastrzeżeniem jest to, że roszczenie z tytułu zachowku przysługuje osobie uprawnionej, która dziedziczyłaby z ustawy po spadkodawcy, tylko jeśli nie otrzymała należnej kwoty w innej postaci, np. uczynionej przez spadkodawcę darowizny, w postaci powołania do spadku (z mocy ustawy lub testamentu), w postaci zapisu zwykłego lub windykacyjnego, w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej (art. 991 § 2 k.c.).

Roszczenie o zachowek nie przysługuje ponadto:

  • osobom wydziedziczonym w testamencie,
  • osobom uznanym za niegodne dziedziczenia,
  • spadkobiercom, którzy odrzucili spadek,
  • spadkobiercom, którzy zrzekli się dziedziczenia.

Substrat zachowku

Tzw. substrat zachowku to podstawa do obliczenia należnej kwoty zachowku. Na substrat zachowku składa się czysta wartość spadku ustalona z pominięciem wartości zapisów zwykłych i poleceń, powiększona – na zasadach określonych w art. 994–995 – o wartość podlegających doliczeniu darowizn i zapisów windykacyjnych (art. 993).

Czysta wartość spadku to z kolei różnica pomiędzy wartością aktywów wchodzących w skład spadku a wartością długów (pasywów) spadkowych.

Jak obliczyć wysokość zachowku?

Podstawowe zasady obliczania zachowku

Kolejnym ważnym elementem procesu obliczenia wysokości zachowku jest ustalenie udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Wielkość tego udziału (w postaci ułamka) należy określić oddzielnie dla każdego uprawnionego zgodnie z przepisami o dziedziczeniu ustawowym (art. 931 i nast. k.c.).

W celu ustalenia konkretnej sumy zachowku należy – odpowiednio – połowę albo dwie trzecie udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, pomnożyć przez wartość substratu zachowku.

Wzór na obliczenie zachowku prezentuje się następująco:

Zachowek = substrat zachowku x udział spadkowy x ułamek 1/2 lub 2/3

Praktyczny przykład obliczenia zachowku

Jeżeli substrat zachowku wynosi 600 000 zł, a uprawniony (niebędący osobą małoletnią, ani osobą niezdolną do pracy) dziedziczyłby z ustawy 1/3 spadku, zachowek wynosi:

600 000 zł x 1/3 x 1/2 = 100 000 zł

Wartość zachowku powinna być pomniejszona o ewentualne zapisy windykacyjne lub darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku, a także inne świadczenia stosownie do treści art. 996–997 k.c.

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od dnia ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku (art. 1007 k.c.). Warto dochodzić swoich praw przed upływem tego terminu, ponieważ jego przekroczenie skutkuje faktyczną utratą możliwości egzekwowania należności – można, co prawda, domagać się zapłaty przedawnionego roszczenia, ale dłużnik może go nie spełnić, podnosząc właśnie zarzut przedawnienia.

Jak dochodzić swoich praw do zachowku?

W celu uzyskania zachowku należy:

  1. wezwać spadkobiercę do zapłaty zachowku,
  2. zgromadzić dokumenty, takie jak m.in. akt zgonu spadkodawcy, testament czy wyrok stwierdzający nabycie spadku,
  3. wystąpić do sądu z pozwem o zapłatę, jeśli spadkobierca nie wywiąże się ze swojego obowiązku.

Jak możemy Ci pomóc w sprawie zachowku?

Sprawy związane z zachowkiem wymagają znajomości odpowiednich przepisów prawa, dokładnej analizy i profesjonalnego wsparcia. Piotr Gołdyn Kancelaria Radcy Prawnego w Krakowie oferuje kompleksową pomoc prawną, obejmującą:

  • konsultacje prawne w zakresie zachowku,
  • sporządzanie wezwań do zapłaty, pozwów i innych pism procesowych,
  • reprezentację w negocjacjach i przed sądem.

Aby skutecznie dochodzić swoich roszczeń o zachowek, warto znać podstawowe zasady i terminy związane z tą instytucją. Jeśli masz pytania lub potrzebujesz wsparcia, skontaktuj się z nami, aby uzyskać profesjonalną pomoc dopasowaną do Twojej sytuacji.

UWAGA: powyższy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady ani opinii prawnej.

Zainteresował Cię ten temat? Odkryj nasze artykuły z różnych dziedzin prawa i dowiedz się, jak możemy Ci pomóc!

Ostatnie wpisy